Ở Việt Nam, điện sinh hoạt tính theo biểu giá bậc thang: dùng càng nhiều thì mỗi số điện về sau càng đắt, nên hoá đơn tháng nóng có thể tăng mạnh khi bật máy lạnh cả ngày. Nước máy tính theo mét khối và thường không uống trực tiếp được; người Việt đun sôi hoặc đặt bình nước lớn giao tận nhà. Điện lưới là 220 vôn, ổ cắm nhận cả chân dẹt lẫn chân tròn. Gas nấu ăn đa số là bình gọi giao tận nơi, internet cáp quang phổ biến và lắp nhanh ở đô thị.
Những thứ này người Việt coi là hiển nhiên nên ít ai giải thích cho người mới. Bài dưới đây đi qua từng tiện ích: cách tính tiền, ai đứng tên hợp đồng, cách trả hoá đơn và những điểm an toàn mà người mới đến, nhất là từ nước có hệ thống khác, hay bỏ qua.
Tiền điện: biểu giá bậc thang và vì sao tháng nóng hoá đơn tăng vọt
Điện sinh hoạt ở Việt Nam do các công ty điện lực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam bán theo biểu giá bậc thang do Nhà nước quy định. Lượng điện trong tháng được chia thành nhiều bậc: những số đầu tiên giá thấp, càng lên bậc cao giá mỗi số càng cao. Mục đích là khuyến khích tiết kiệm điện và hỗ trợ hộ dùng ít. Hệ quả thực tế: một căn hộ bật máy lạnh suốt đêm trong tháng nóng có thể có hoá đơn gấp hai ba lần tháng mát, vì phần điện tăng thêm rơi vào bậc đắt nhất.
Biểu giá và số bậc được điều chỉnh theo từng thời kỳ, nên đừng tin con số bạn đọc được trên mạng từ vài năm trước. Cách chính xác nhất là xem biểu giá hiện hành trên trang chính thức của điện lực hoặc trong ứng dụng chăm sóc khách hàng của điện lực, nơi bạn cũng xem được lượng điện dùng từng tháng nếu nhà có hợp đồng mua điện.
Mẹo tiết kiệm mà người Việt hay dùng: để máy lạnh ở khoảng hai mươi sáu, hai mươi bảy độ kèm quạt, tắt bình nóng lạnh sau khi tắm, phơi đồ bằng nắng thay vì máy sấy, kiểm tra tủ lạnh có kín gioăng không. Nhà ống hướng tây chiều nắng gắt thì kéo rèm sớm.
Người thuê nhà trả tiền điện thế nào cho đúng
Với nhà nguyên căn và căn hộ, hợp đồng mua điện thường đứng tên chủ nhà. Bạn trả theo hoá đơn thật hằng tháng, hoặc chủ nhà gửi ảnh hoá đơn để bạn chuyển khoản. Cách này minh bạch nhất, hãy đề nghị ngay từ đầu.
Với phòng trọ và chung cư mini, chủ nhà hay lắp đồng hồ phụ cho từng phòng và tính một đơn giá cố định mỗi số. Đơn giá này thường cao hơn bậc thấp của giá điện sinh hoạt. Quy định về giá điện có cơ chế dành cho người thuê nhà để ở: chủ nhà có thể đăng ký với đơn vị điện lực để được cấp định mức theo số người thuê (cách tính quen thuộc nhiều năm là bốn người được tính như một hộ), khi đó người thuê được hưởng giá bậc thang thay vì một giá cao cố định. Chi tiết thủ tục và điều kiện nên hỏi trực tiếp điện lực nơi có nhà vì quy định có thể thay đổi.
Dù cách tính nào, hãy chụp đồng hồ điện ngày nhận nhà và mỗi kỳ chốt số. Nếu thấy số điện tăng bất thường khi bạn đi vắng, có thể đồng hồ đang đo cả phần dùng chung như đèn hành lang, máy bơm, hoặc dây điện bị rò; báo chủ nhà kiểm tra.
Điện trong nhà: ổ cắm, điện áp và an toàn
Điện áp 220 vôn, tần số 50 héc. Thiết bị mang từ nước dùng 110 vôn như Mỹ, Nhật cần bộ đổi điện áp, không chỉ là đầu chuyển chân cắm. Sạc điện thoại, máy tính xách tay đa phần nhận dải điện áp rộng, xem ký hiệu trên cục sạc.
Ổ cắm. Ổ cắm phổ biến nhận phích hai chân dẹt và hai chân tròn; nhà mới có thể có ổ ba chấu. Đầu chuyển đa năng mua dễ ở cửa hàng điện.
Bình nóng lạnh. Phần lớn nhà ở Việt Nam dùng bình nóng lạnh điện treo trong nhà tắm. Hỏi chủ nhà bình có thiết bị chống giật và dây tiếp đất không. Thói quen an toàn của nhiều gia đình là tắt bình trước khi tắm, nhất là với bình đã cũ.
Cầu dao và aptomat. Biết vị trí cầu dao tổng ngay ngày đầu. Mất điện cục bộ trong nhà thường do aptomat nhảy khi dùng nhiều thiết bị cùng lúc; mất điện cả khu thì xem thông báo lịch cắt điện của điện lực.
Sạc xe máy điện. Không sạc xe điện qua đêm ở lối đi chung, gần cầu thang hay trong phòng ngủ. Đây là điểm bắt đầu của nhiều vụ cháy nhà ống và chung cư mini.
Nước sinh hoạt: nước máy, bồn chứa và nước uống
Ở đô thị, nước máy do công ty cấp nước của địa phương cung cấp, tính tiền theo mét khối trên đồng hồ. Nhiều nơi áp dụng mức giá theo định mức nhân khẩu: lượng nước trong định mức giá thấp, vượt định mức giá cao hơn. Người thuê nhà có thể đề nghị chủ nhà đăng ký số người ở để được tính định mức đúng; thủ tục mỗi địa phương một khác, hỏi công ty cấp nước.
Nhà ống và nhà ở các khu áp lực nước yếu thường có bể ngầm, máy bơm và bồn chứa trên mái. Bồn chứa cần được súc rửa định kỳ; hỏi chủ nhà lần gần nhất là khi nào. Nước có mùi lạ, màu vàng hoặc cặn nhiều sau mưa lớn nên báo chủ nhà và công ty cấp nước.
Phần lớn người Việt không uống trực tiếp nước máy dù ở nhiều đô thị nước máy đã đạt quy chuẩn tại nhà máy, vì đường ống và bồn chứa có thể làm bẩn lại. Cách phổ biến là đun sôi để nguội, lắp máy lọc, hoặc đặt bình nước lớn loại mười chín, hai mươi lít giao tận nhà theo tuần. Ở vùng nông thôn dùng giếng khoan, nước càng cần được lọc kỹ.
Gas nấu ăn và internet
Bình gas gọi giao tận nhà. Phần lớn gia đình nấu bằng bếp gas dùng bình khoảng mười hai ký, hết thì gọi cửa hàng gas gần nhà mang bình mới đến lắp. Chọn cửa hàng có địa chỉ rõ, bình có tem niêm phong và van còn tốt. Khi lắp, nhờ người giao kiểm tra rò rỉ bằng nước xà phòng. Ngửi thấy mùi gas thì khoá van, mở cửa, không bật tắt công tắc điện.
Bếp từ ở căn hộ. Nhiều chung cư khuyến khích hoặc yêu cầu dùng bếp từ, bếp điện thay gas. Đọc nội quy toà nhà trước khi mang bình gas lên.
Internet cáp quang. Ở đô thị, cáp quang tốc độ cao phổ biến, nhà mạng thường lắp trong vài ngày sau khi đăng ký. Người đứng tên hợp đồng cần giấy tờ tùy thân; người nước ngoài dùng hộ chiếu. Hợp đồng internet thường có thời hạn cam kết, chấm dứt sớm có thể phải trả lại khuyến mãi, nên hỏi trước nếu bạn ở ngắn.
Truy cập quốc tế có lúc chậm. Việt Nam kết nối internet quốc tế qua một số tuyến cáp quang biển; khi tuyến cáp gặp sự cố, việc truy cập các dịch vụ đặt máy chủ ở nước ngoài có thể chậm trong nhiều ngày dù mạng trong nước bình thường. Người làm việc từ xa nên có thêm gói dữ liệu di động dự phòng.
Theo mùa: hoá đơn tháng nóng, mưa bão và mất điện
Ở miền Bắc, hoá đơn điện thường cao nhất vào khoảng tháng sáu, tháng bảy khi nắng nóng kéo dài, và có thể tăng lại vào mùa đông nếu nhà dùng máy sưởi, bình nóng lạnh nhiều. Ở miền Nam, nóng gần như quanh năm nên máy lạnh chạy đều, tháng cao điểm thường rơi vào mùa khô trước khi mưa về. Lập ngân sách sống nên tính theo tháng nóng nhất chứ không theo tháng mát.
Mùa mưa bão, đặc biệt ở miền Trung và các khu trũng ở đô thị, có thể có mất điện chủ động để đảm bảo an toàn khi nước ngập. Nếu nhà bạn bị ngập, ngắt cầu dao tổng trước khi nước lên tới ổ cắm và không chạm vào thiết bị điện khi chân đang ướt. Sau ngập, nhờ thợ kiểm tra lại hệ thống điện trước khi bật lại.
Đường ống nước và máy bơm cũng chịu ảnh hưởng theo mùa: mùa khô có nơi nước yếu vào giờ cao điểm buổi tối, mùa mưa nước có thể đục hơn. Có sẵn vài bình nước dự trữ, đèn sạc và pin dự phòng điện thoại là thói quen của nhiều gia đình Việt.
Khi chuyển đến và khi rời đi: đứng tên, chốt số và chấm dứt dịch vụ
Ngày chuyển đến, chụp tất cả đồng hồ: điện, nước, gas nếu có đồng hồ riêng. Hỏi chủ nhà mã khách hàng điện, nước để tự xem hoá đơn trên ứng dụng nếu chủ nhà đồng ý. Với internet, hỏi đường dây đang đứng tên ai, gói cước gì, có đang nợ cước không. Đây là những câu hỏi mất năm phút nhưng tránh được việc bạn trả nợ cho người thuê trước.
Ngày rời đi, chốt số đồng hồ cùng chủ nhà và ghi vào biên bản trả nhà. Internet, truyền hình đứng tên bạn thì liên hệ nhà mạng chấm dứt hợp đồng hoặc chuyển cho người thuê sau nếu nhà mạng cho phép; nhớ trả lại thiết bị như modem nếu hợp đồng ghi là thiết bị cho mượn. Hủy tự động thanh toán trong ứng dụng ngân hàng để không bị trừ tiền dịch vụ của nhà cũ.
Bình gas còn dở thì thoả thuận với chủ nhà: để lại và tính tiền, hoặc mang theo. Bình nước uống loại lớn thường có tiền cọc vỏ bình với cửa hàng giao nước; trả vỏ để lấy lại.
Trả hoá đơn hằng tháng: một nếp đơn giản
Không có hoá đơn nào tự trừ nếu bạn chưa thiết lập. Một nếp nhỏ mỗi tháng giúp bạn không bị cắt dịch vụ vì quên.
- Lập danh sách các dịch vụ: điện, nước, internet, phí quản lý, gửi xe, rác, gas, nước uống, kèm người đứng tên và cách trả.
- Với dịch vụ đứng tên bạn, cài ứng dụng ngân hàng để trả hoá đơn bằng mã khách hàng in trên hoá đơn; nhiều ngân hàng cho đặt tự động thanh toán.
- Với dịch vụ đứng tên chủ nhà, thống nhất ngày chủ nhà gửi ảnh hoá đơn và ngày bạn chuyển khoản; ghi nội dung chuyển khoản theo tháng.
- Cảnh giác tin nhắn báo nợ tiền điện, nước kèm đường dẫn lạ đòi thanh toán gấp; công ty điện nước không yêu cầu trả qua đường dẫn gửi từ số lạ.
- Cuối mỗi tháng so hoá đơn với tháng trước; tăng bất thường thì tìm nguyên nhân sớm thay vì đợi ba tháng sau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tiền điện phòng trọ cao hơn nhà riêng dù dùng ít?
Phòng trọ thường bị tính một đơn giá cố định mỗi số, cao hơn bậc thấp của giá điện sinh hoạt. Quy định giá điện có cơ chế để người thuê nhà ở được hưởng giá bậc thang khi chủ nhà đăng ký định mức theo số người thuê. Bạn có thể đề nghị chủ nhà làm thủ tục này với điện lực.
Nước máy ở Việt Nam có đánh răng, rửa rau được không?
Ở đô thị có hệ thống cấp nước, phần lớn người dân vẫn dùng nước máy để tắm, đánh răng, rửa rau và nấu ăn sau khi đun. Điều nên tránh là uống trực tiếp chưa qua đun sôi hoặc lọc, vì đường ống và bồn chứa có thể không sạch. Người mới đến có hệ tiêu hoá nhạy cảm có thể dùng nước đóng bình cả khi đánh răng vài tuần đầu.
Đồ điện mang từ Mỹ hay Nhật có dùng được không?
Đồ chỉ chạy 110 vôn sẽ hỏng nếu cắm thẳng vào điện 220 vôn. Cần bộ biến áp đủ công suất, không chỉ đầu chuyển chân cắm. Thiết bị ghi dải điện áp rộng, thường thấy trên cục sạc điện thoại và máy tính, thì chỉ cần đầu chuyển.
Mất điện thì báo ai?
Nếu chỉ nhà bạn mất điện, kiểm tra cầu dao, aptomat trong nhà trước rồi báo chủ nhà. Nếu cả khu mất điện, có thể là lịch cắt điện bảo trì đã thông báo hoặc sự cố lưới; xem thông báo của điện lực trên ứng dụng hoặc hỏi hàng xóm. Ở chung cư, báo ban quản lý toà nhà.
Có bắt buộc dùng nhà mạng internet mà chủ nhà đã lắp không?
Không có quy định bắt buộc, nhưng nếu nhà đã có đường dây và hợp đồng đứng tên chủ nhà, chuyển nhà mạng có thể phải chấm dứt hợp đồng cũ. Ở chung cư, một số toà nhà chỉ có vài nhà mạng kéo cáp vào. Hỏi trước khi ký thuê nếu internet quan trọng với công việc của bạn.
Có cần lắp máy lọc nước không?
Không bắt buộc. Nhiều gia đình dùng máy lọc để tiện, nhiều nhà khác đun sôi hoặc đặt bình nước giao tận nhà. Nếu thuê ngắn hạn, đặt bình nước giao hằng tuần thường đơn giản hơn mua máy. Nếu lắp máy lọc, phải thay lõi định kỳ, không thì lọc kém hơn không lọc.