Dịp Tết Nguyên đán và các kỳ nghỉ dài như 30/4 – 1/5, Quốc khánh 2/9, hàng triệu người cùng rời Hà Nội, TP.HCM về quê trong vài ngày, nên vé tàu, xe, máy bay hết sớm và cửa ngõ thành phố kẹt hàng giờ. Cách đi lại thuận nhất là chốt lịch nghỉ sớm, đặt vé ngay khi các hãng, ngành đường sắt mở bán, và đi lệch một, hai ngày so với ngày cao điểm. Nếu về quê bằng xe máy, chạy ban ngày, nghỉ mỗi một, hai giờ, không chở quá nặng và tuyệt đối không uống rượu bia khi lái.
Với người mới sống ở Việt Nam, kể cả người nước ngoài không về quê, dịp Tết vẫn ảnh hưởng: thành phố vắng hẳn, nhiều hàng quán đóng cửa nhiều ngày, giá dịch vụ đi lại tăng, và các điểm du lịch lại đông. Bài này giúp bạn lên kế hoạch đi lại cho mùa cao điểm, dù bạn về quê, đi chơi hay ở lại thành phố.
Các kỳ nghỉ gây cao điểm đi lại trong năm
Số ngày nghỉ chính thức theo Bộ luật Lao động, cộng với ngày nghỉ bù hoặc hoán đổi do Chính phủ quyết định từng năm. Mức đông nêu dưới đây là quan sát chung, không phải số liệu đo đếm:
| Kỳ nghỉ | Thời điểm | Mức cao điểm đi lại |
|---|---|---|
| Tết Dương lịch | 1/1 | Vừa phải; thường chỉ một, hai ngày nghỉ |
| Tết Nguyên đán | Cuối tháng Chạp đến đầu tháng Giêng âm lịch | Cao nhất năm; đi kéo dài cả tuần trước và sau Tết |
| Giỗ Tổ Hùng Vương | 10/3 âm lịch | Vừa; đông nếu ghép được với cuối tuần |
| Giải phóng miền Nam và Quốc tế Lao động | 30/4 và 1/5 | Rất cao; nhiều người đi du lịch biển |
| Quốc khánh | 2/9, kèm một ngày liền kề | Cao; mùa hè cuối cùng trước năm học |
Mỗi năm Chính phủ thường quyết định phương án hoán đổi ngày làm việc để có kỳ nghỉ liền mạch, công bố trước vài tháng. Lịch nghỉ cụ thể của Tết và 30/4 nên xem trên thông báo chính thức chứ không đoán theo năm trước.
Đặt vé lúc nào
Tàu hoả. Ngành đường sắt thường mở bán vé Tết từ nhiều tháng trước Tết, công bố trên trang chính thức. Các chặng từ TP.HCM ra miền Trung và từ Hà Nội vào miền Trung trong tuần trước Tết hết rất nhanh. Đặt ngay ngày mở bán nếu lịch đã chắc.
Máy bay. Các hãng tăng chuyến dịp Tết và mở bán sớm. Vé chiều từ TP.HCM, Hà Nội về các tỉnh miền Trung trước Tết và chiều ngược lại sau Tết là đắt và hiếm nhất. Mua sớm vài tháng thường có giá dễ chịu hơn sát ngày; nhưng vé hạng thấp khó đổi, nên cân nhắc trước khi chốt.
Xe khách. Nhà xe bán vé Tết sớm qua văn phòng và kênh trực tuyến, có tăng chuyến. Bến xe lớn thường bố trí thêm xe tăng cường. Đặt qua kênh chính thức để tránh vé "phe" bị đội giá.
Chiều về sau Tết. Nhiều người chỉ lo chiều về quê mà quên chiều trở lại thành phố, trong khi những ngày cuối kỳ nghỉ cũng kín chỗ không kém. Đặt cả hai chiều cùng lúc.
Chọn ngày giờ đi để đỡ kẹt
Kẹt xe dịp lễ tập trung ở chiều đầu tiên ra khỏi thành phố và chiều cuối cùng quay lại. Ở TP.HCM, cửa ngõ đi miền Tây, đi các tỉnh phía Đông và hướng sân bay Tân Sơn Nhất là những chỗ ùn ứ quen thuộc; ở Hà Nội là các trục ra cao tốc, quốc lộ đi về phía Nam và các tỉnh phía Bắc. Đi trước ngày nghỉ chính thức một ngày, hoặc đi sáng sớm ngày đầu kỳ nghỉ, thường thoáng hơn đi chiều tối hôm trước.
Với Tết Nguyên đán, nhiều người lao động tự do và công nhân về quê từ khoảng giữa tháng Chạp; dòng về quê dồn dập nhất trong vài ngày cuối năm âm lịch. Người làm văn phòng có lịch nghỉ cố định thì có thể đi sớm hơn bằng ngày phép. Chiều quay lại, mùng sáu, mùng bảy thường rất đông; trở lại sớm hơn một hai ngày hoặc muộn hơn nếu công việc cho phép giúp đỡ vất vả.
Ra sân bay dịp lễ cần đi sớm hơn ngày thường nhiều. Đường vào Tân Sơn Nhất và Nội Bài kẹt, hàng làm thủ tục dài. Đi tàu, xe khách cũng vậy: các bến, ga lớn đông nghịt, xe trung chuyển của nhà xe đến muộn vì kẹt đường.
Về quê bằng xe máy cho an toàn
Chỉ chạy những chặng vừa sức. Xe máy về quê hợp với quãng vài trăm cây số. Chặng dài hơn, mệt mỏi làm tăng rủi ro rõ rệt; nhiều gia đình chọn gửi xe theo tàu hoặc xe chuyên chở rồi đi người bằng phương tiện khác.
Kiểm tra xe trước khi đi. Lốp, phanh, đèn, xích hoặc dây curoa, dầu máy. Mang theo bộ vá săm nhỏ hoặc biết các tiệm sửa xe dọc đường.
Chạy ban ngày, nghỉ đều. Mỗi một đến hai giờ dừng nghỉ, uống nước, duỗi người. Tránh chạy đêm trên quốc lộ cùng xe tải, xe khách.
Không chở quá nặng. Cảnh xe máy chở cả nhà kèm thùng đồ, chậu hoa, cây mai về quê là hình ảnh quen dịp Tết nhưng lại nguy hiểm. Hàng cồng kềnh làm xe mất cân bằng, che tầm nhìn gương. Gửi bớt đồ theo xe khách hoặc chuyển phát.
Không rượu bia khi lái. Dịp Tết là lúc kiểm tra nồng độ cồn dày đặc nhất năm, và cũng là lúc tai nạn do rượu bia tăng. Uống ở nhà người thân rồi thì ngủ lại hoặc nhờ người không uống chở.
Đi ô tô riêng dịp lễ: cao tốc, trạm thu phí và trạm dừng nghỉ
Những năm gần đây, mạng cao tốc Bắc–Nam và các tuyến cao tốc quanh Hà Nội, TP.HCM mở rộng nhanh, nhiều gia đình tự lái ô tô về quê. Cao tốc rút ngắn thời gian đáng kể ngày thường, nhưng ngày cao điểm lễ Tết cũng ùn ở các nút ra vào, trạm thu phí và đoạn chuyển từ cao tốc xuống quốc lộ. Ô tô đi cao tốc phải dán thẻ thu phí không dừng và có đủ tiền trong tài khoản; kiểm tra số dư trước chuyến đi để không bị chặn ở trạm.
Trạm dừng nghỉ trên cao tốc còn thưa ở một số đoạn, dịp lễ thì đông kín, nhà vệ sinh xếp hàng. Đổ đầy xăng hoặc sạc đầy pin xe điện trước khi lên cao tốc, mang nước và đồ ăn trên xe. Người lái nên nghỉ sau mỗi khoảng hai giờ chạy liên tục; đi đường dài nên có người thứ hai đổi lái.
Ô tô điện về quê dịp Tết cần tính kỹ điểm sạc dọc đường, vì trạm sạc nhanh ở trạm dừng nghỉ và thị trấn dọc quốc lộ có thể phải xếp hàng. Nhiều người chọn sạc qua đêm ở nhà người thân nếu nhà có điện đủ khoẻ, nhưng ổ điện dân dụng ở quê nhiều khi không chịu nổi sạc lâu; hỏi thợ điện trước.
Đi ngược dòng: tranh thủ Tết để đi chơi
Một chiến lược nhiều gia đình trẻ ở thành phố hay dùng là đi ngược dòng: ở lại thành phố những ngày trước Tết khi mọi người đổ về quê, rồi từ mùng hai, mùng ba mới đi chơi gần. Đường ra khỏi thành phố lúc này vắng, nhưng điểm du lịch và đường đến điểm du lịch lại đông vì người ở quê cũng đi chơi Tết.
Ngược lại, người ở quê hay lên thành phố chơi, đi chùa, đi phố hoa vào những ngày đầu năm, nên các khu trung tâm Hà Nội và TP.HCM đông dần từ mùng hai. Nếu bạn ở lại thành phố và muốn tránh đông, đi dạo trung tâm vào đêm giao thừa trở về trước hoặc sáng sớm mùng một, khi đường gần như trống.
Đi ngược dòng cũng áp dụng cho vé: chiều từ quê lên thành phố trước Tết và chiều từ thành phố về quê sau Tết thường còn nhiều chỗ, giá dễ chịu. Gia đình có ông bà ở quê đôi khi đón ông bà lên thành phố ăn Tết thay vì cả nhà về quê, vừa tránh được chặng đi lại đông nhất năm, vừa cho ông bà một cái Tết khác lạ.
Nếu bạn ở lại thành phố trong những ngày Tết
Người nước ngoài, người không về quê, hay chọn ở lại Hà Nội và TP.HCM dịp Tết sẽ thấy hai thành phố khác hẳn: đường vắng, không khí trong hơn, nhiều khu trung tâm trang trí hoa. Nhưng nhiều chợ truyền thống, quán ăn gia đình, tiệm sửa chữa đóng cửa từ khoảng hai mươi chín, ba mươi Tết đến mùng bốn, mùng năm hoặc lâu hơn. Siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi, nhà hàng lớn vẫn mở nhưng có thể rút giờ.
Đi lại trong thành phố những ngày này dễ, nhưng xe công nghệ ít tài xế hơn vì nhiều người về quê, giá có thể cao hơn ngày thường và có phụ phí ngày lễ. Xe buýt và metro chạy theo lịch Tết, có khi giảm tần suất. Nếu cần đi sân bay hay đi khám bệnh trong những ngày này, đặt xe sớm hoặc sắp xếp người quen đưa đón.
Một lưu ý thực tế: tích trữ một ít thực phẩm, nước uống và tiền mặt trước hai mươi tám Tết, vì một số máy rút tiền ở khu vắng có thể hết tiền và nhiều cửa hàng gần nhà đóng.
Nếu bạn dùng dịch vụ giúp việc, giữ trẻ hay xe đưa đón thường xuyên, hỏi sớm lịch nghỉ Tết của họ. Người giúp việc và tài xế quê ở tỉnh thường nghỉ dài, có khi từ hai mươi Tết đến sau rằm tháng Giêng, nên gia đình cần sắp xếp người thay hoặc tự lo trong thời gian ấy.
Dịp 30/4 và 2/9: lễ ngắn, đi chơi nhiều
Khác Tết là dịp về quê, kỳ nghỉ 30/4 – 1/5 và 2/9 có nhiều người đi du lịch, nhất là đi biển. Các tuyến từ TP.HCM đi Vũng Tàu, Phan Thiết, Nha Trang, Đà Lạt, từ Hà Nội đi Hạ Long, Sầm Sơn, Sa Pa, Ninh Bình kẹt từ sáng ngày đầu kỳ nghỉ, chiều về ngày cuối càng kẹt. Đặt chỗ ở và vé trước, chấp nhận đi sớm hoặc về muộn một ngày để tránh kẹt.
Với gia đình có trẻ nhỏ, chặng đường bình thường ba giờ có thể thành sáu, bảy giờ vào ngày cao điểm. Mang đủ nước, đồ ăn nhẹ, đồ chơi cho trẻ, sạc pin, và biết các trạm dừng nghỉ dọc đường. Theo dõi tin phân luồng giao thông của cảnh sát giao thông địa phương trước khi lên đường.
Chỗ ở ở các thành phố biển dịp 30/4 và 2/9 thường kín từ sớm và giá cao hơn ngày thường. Nếu lịch nghỉ không cố định, lùi chuyến đi sang tuần sau kỳ nghỉ là cách đơn giản để có đường thoáng, phòng dễ đặt và điểm đến bớt đông.
Câu hỏi thường gặp
Người nước ngoài có nên du lịch trong dịp Tết Nguyên đán không?
Có thể, nếu chuẩn bị trước. Ưu điểm là được thấy không khí Tết, đường phố thành phố lớn vắng và đẹp. Nhược điểm là vé tàu, xe, máy bay khan hiếm và đắt, nhiều hàng quán đóng cửa, điểm du lịch đông vào mùng hai đến mùng năm. Nếu muốn đi, đặt mọi thứ từ sớm và tránh các chặng về quê phổ biến.
Tết năm nay được nghỉ mấy ngày?
Theo Bộ luật Lao động, người lao động được nghỉ năm ngày Tết Âm lịch, thường cộng thêm ngày nghỉ hằng tuần và có thể hoán đổi ngày làm việc để nghỉ liền mạch. Lịch cụ thể cho cán bộ công chức do Chính phủ thông báo hằng năm, doanh nghiệp tư nhân thường theo hoặc tự sắp xếp. Xem thông báo chính thức của năm đó.
Gửi xe máy về quê dịp Tết bằng cách nào?
Có ba cách thường dùng: gửi theo tàu hoả ở ga, gửi theo xe khách nhận chở xe máy, hoặc dùng dịch vụ vận chuyển chuyên chở xe máy. Dịp Tết các dịch vụ này cũng quá tải, nên gửi trước nhiều ngày. Chuẩn bị giấy đăng ký xe, xả bớt xăng, tháo gương nếu được yêu cầu.
Đi lại dịp lễ có bị tăng giá không?
Có. Nhà xe, hãng bay, ngành đường sắt được điều chỉnh giá dịp cao điểm theo quy định và phải niêm yết. Xe công nghệ có giá theo cung cầu nên ngày lễ thường cao hơn. Giá niêm yết rồi mà vẫn bị thu thêm tiền bất thường thì có thể phản ánh với bến xe, hãng hoặc cơ quan quản lý giá.
Làm sao biết đường nào đang kẹt dịp lễ?
Ứng dụng bản đồ có hiển thị tình trạng giao thông theo màu khá sát thực tế. Cảnh sát giao thông các tỉnh thành công bố phương án phân luồng trước kỳ nghỉ trên báo chí và trang chính thức; đài phát thanh giao thông cũng cập nhật liên tục. Kết hợp vài nguồn trước khi xuất phát.