Xe khách là phương tiện đi tỉnh phổ biến nhất ở Việt Nam vì phủ tới gần như mọi xã, chạy cả ngày lẫn đêm, và đến được những nơi không có tàu hay sân bay như Tây Nguyên, miền núi phía Bắc, miền Tây Nam Bộ. Chặng dài thường đi xe giường nằm chạy đêm; chặng vài trăm cây số giữa thành phố và tỉnh lân cận thì có xe limousine chín đến mười một chỗ đón tận nhà. Chọn nhà xe có tuyến cố định, xuất bến ở bến xe chính thức hoặc văn phòng rõ ràng, mua vé có ghi tên nhà xe, giờ chạy, biển số là cách tránh phần lớn rắc rối.
Người mới đi xe khách ở Việt Nam hay bỡ ngỡ vì cùng một tuyến có hàng chục nhà xe, mỗi nhà một kiểu xe, một kiểu đón trả, và giá cả chênh nhau. Bài này giúp bạn hiểu các loại xe, cách đặt vé, chuyện bến xe và văn phòng nhà xe, cách đi đêm an toàn, và những chiêu thường gặp như xe dù, bến cóc, nhồi khách dịp lễ.
Các loại xe khách đường dài hiện nay
Tên gọi các loại xe do nhà xe tự đặt nên không thống nhất, nhưng có thể chia thành vài nhóm chính:
| Loại xe | Đặc điểm | Hợp với |
|---|---|---|
| Xe ghế ngồi 29–45 chỗ | Xe truyền thống, ghế ngả nhẹ | Chặng ngắn và vừa, ban ngày |
| Xe giường nằm hai tầng | Khoảng 34–40 giường xếp ba dãy, hai tầng; nằm duỗi được nhưng chật với người cao | Chặng dài chạy đêm, ngân sách vừa phải |
| Xe phòng nằm, cabin | Mỗi khách một buồng nhỏ có rèm hoặc cửa, ít chỗ hơn xe giường nằm thường | Người cần riêng tư, đi một mình, ngủ nông |
| Limousine 9–11 chỗ | Xe nhỏ nội thất bọc da, thường đón trả tận nơi trong nội thành | Chặng 100–300 km, đi công việc, gia đình nhỏ |
| Xe trung chuyển | Xe nhỏ miễn phí của nhà xe chở khách từ nhà ra văn phòng hoặc ngược lại | Đi kèm vé chính, hỏi khi đặt |
Kích thước giường trên xe giường nằm phù hợp với người cao trung bình; người cao trên một mét tám thường thấy chật chân, nên chọn xe phòng nằm hoặc chọn giường ở hàng cuối, nơi một số xe có chỗ duỗi dài hơn. Giường tầng dưới đỡ say xe và dễ lên xuống hơn tầng trên.
Đặt vé xe khách cho chắc
Vé xe khách nay đặt được qua điện thoại, qua ứng dụng, trang của nhà xe hoặc các sàn bán vé. Trình tự hợp lý:
- Xác định điểm xuất phát thật của nhà xe: bến xe chính thức, văn phòng riêng, hay có đón dọc đường. Đọc kỹ chỗ ghi "điểm đón" và "điểm trả" trên vé, vì nhà xe có thể trả khách ở văn phòng ngoài bến chứ không vào bến.
- Xem đánh giá gần đây của hành khách về nhà xe: đúng giờ không, có nhồi khách không, tài xế chạy thế nào. Ưu tiên nhận xét có chi tiết cụ thể hơn những lời khen chung chung.
- Đặt vé có ghi rõ số giường hoặc số ghế, giờ chạy, biển số xe nếu có. Nhận xác nhận bằng tin nhắn hoặc trong ứng dụng.
- Hỏi rõ chính sách hành lý: được mang bao nhiêu, có tính thêm tiền với thùng hàng hay xe đạp không.
- Nếu dùng xe trung chuyển, hỏi giờ xe trung chuyển đến đón, thường sớm hơn giờ xe chính cả tiếng ở thành phố lớn.
Ngày đi, lưu số điện thoại văn phòng nhà xe ghi trên vé và để điện thoại có pin. Khi xe trễ, gọi văn phòng thay vì đứng chờ ở lề đường vô định.
Bến xe chính thức, văn phòng nhà xe và chuyện xe dù
Các thành phố lớn có bến xe liên tỉnh chính thức, ví dụ ở Hà Nội có bến Giáp Bát, Mỹ Đình, Nước Ngầm, Gia Lâm; ở TP.HCM có Bến xe Miền Đông mới, Bến xe Miền Tây. Mỗi bến phục vụ một hướng đi chính. Xe xuất bến chính thức có lệnh vận chuyển, giờ chạy cố định và chịu sự quản lý của bến. Bên cạnh đó, nhiều nhà xe lớn có văn phòng riêng trong nội thành và đón khách tại đó, điều này hợp pháp khi nhà xe được cấp phép tuyến cố định.
Xe dù là xe chạy tuyến không phép hoặc đón khách tuỳ tiện trên đường, gắn với bến cóc là chỗ đón trả khách không chính thức. Dấu hiệu nhận biết: người mời chào ở cửa bến dẫn ra ngoài đường lên xe, giá rẻ bất thường, không có vé ghi tên nhà xe, xe dừng đón khách liên tục dọc đường đến khi chật cứng. Đi xe dù không chỉ rủi ro an toàn mà còn khó đòi quyền lợi khi mất hành lý hoặc bị bỏ giữa đường.
Người mới ở bến xe lớn nên đi thẳng vào nhà chờ, tìm quầy vé của nhà xe đã đặt, không đi theo người kéo khách. Câu từ chối nhẹ nhưng dứt khoát như "em đặt vé rồi" là đủ.
Đi đêm trên xe giường nằm: an toàn và dễ chịu
Chọn giường giữa xe, tầng dưới nếu dễ say. Giường phía trước xe nhìn thấy đường, ánh đèn xe ngược chiều làm khó ngủ; giường ở cuối xe xóc hơn. Giường giữa, tầng dưới là vị trí êm nhất trên phần lớn xe.
Giữ đồ giá trị bên người. Túi đựng giấy tờ, điện thoại, ví đeo sát người hoặc để trong chăn. Hành lý lớn để khoang dưới gầm xe; nhìn nhân viên xếp và ghi nhận số kiện nếu nhà xe có phát phiếu.
Cởi giày khi lên xe. Hầu hết xe giường nằm yêu cầu khách cởi giày, cho vào túi nhựa nhà xe phát. Mang dép hoặc tất sạch, và một áo khoác vì điều hoà thổi lạnh.
Điểm dừng nghỉ dọc đường. Xe dừng ở trạm dừng nghỉ vài lần để khách đi vệ sinh, ăn uống. Nhớ biển số và màu xe, hỏi tài xế dừng bao lâu, vì trạm dừng đêm có hàng chục xe giống nhau.
Thắt dây an toàn nếu có. Xe giường nằm mới có dây an toàn ở từng giường. Nằm thắt dây trên đường đèo hay quốc lộ là thói quen nên có, nhất là với trẻ em.
Nếu tài xế chạy ẩu. Có quyền nhắc nhở, gọi văn phòng nhà xe, hoặc báo đường dây nóng của cơ quan quản lý vận tải in trên xe. Ở Việt Nam, nhiều tai nạn nghiêm trọng liên quan xe khách đường dài chạy đêm vì tài xế mệt; chọn nhà xe có hai tài xế đổi ca trên chặng dài là lựa chọn đáng cân nhắc.
Say xe, trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Đường đèo lên Đà Lạt, Sa Pa, Hà Giang, đường Trường Sơn và các tuyến Tây Nguyên có nhiều khúc cua, người dễ say nên ăn nhẹ trước khi đi, ngồi hoặc nằm phía trước xe tầng dưới, mở hé rèm nhìn ra xa thay vì nhìn điện thoại. Thuốc chống say xe bán tại nhà thuốc, nhưng người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.
Trẻ em trên xe giường nằm thường nằm chung giường với người lớn nếu không mua vé riêng; quy định giá vé trẻ em do từng nhà xe đặt. Với chặng dài qua đêm, mua thêm một giường cho trẻ giúp cả hai ngủ được. Người lớn tuổi đau khớp nên chọn giường tầng dưới, mang gối kê cổ, và chọn xe có điểm dừng nghỉ đều đặn.
Với người mới sang Việt Nam, chặng xe khách đầu tiên nên chọn tuyến ban ngày, khoảng vài giờ, của nhà xe có văn phòng đàng hoàng, để quen với cách đón trả trước khi thử chặng giường nằm qua đêm.
Gửi hàng theo xe khách: tiện nhưng phải biết cách
Ở Việt Nam, gửi đồ theo xe khách là thói quen lâu đời: mẹ ở quê gửi thùng rau, gạo, cá khô lên cho con ở thành phố; người thành phố gửi thuốc men, quà về quê. Nhà xe nhận hàng tại văn phòng hoặc bến, xe chạy chuyến trong ngày, người nhận ra văn phòng ở đầu kia lấy hoặc chờ xe ghé dọc đường. Ưu điểm là nhanh, chạy cả những tuyến mà dịch vụ chuyển phát ít đến, và người gửi thường biết mặt nhà xe.
Để gửi an toàn, đóng gói chắc, ghi rõ tên và số điện thoại người nhận, chụp ảnh kiện hàng, giữ biên nhận có ghi tên nhà xe, biển số và giờ chạy. Đồ giá trị, tiền mặt, giấy tờ quan trọng không nên gửi theo xe; nếu mất, nhà xe thường chỉ đền theo mức ghi trên biên nhận hoặc thoả thuận. Hàng cấm, hàng dễ cháy nổ như bình gas mini, xăng dầu thì nhà xe có trách nhiệm từ chối, và người gửi chịu trách nhiệm nếu cố tình gửi.
Xe khách ở miền núi và miền sông nước có gì khác
Ở miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, xe khách từ thành phố lớn thường chạy đến trung tâm xã có chợ, từ đó đi tiếp bằng xe ôm hoặc xe nhỏ của người địa phương. Đường đèo dài, sương mù và mưa làm thời gian đi thực tế dài hơn dự kiến; mùa mưa có đoạn sạt lở phải chờ thông đường. Nhà xe quen tuyến thường biết đoạn nào nguy hiểm và chủ động dời giờ chạy; nghe theo họ thay vì ép đi cho kịp.
Ở miền Tây Nam Bộ, cầu đã thay phần lớn các bến phà trên những tuyến chính, nên xe khách từ TP.HCM về các tỉnh ven sông Tiền, sông Hậu nhanh hơn trước nhiều. Tuy vậy, về các xã vùng sâu vẫn có đoạn đi xe nhỏ, xe ôm hay đò ngang. Hỏi người nhà ở nơi đến cách đi chặng cuối trước khi lên xe ở thành phố, vì ứng dụng bản đồ thường không biết chuyến đò hay giờ xe nhỏ địa phương.
Đi xe khách dịp lễ Tết: những điều khác ngày thường
Vé mở bán sớm và hết nhanh. Trước Tết Nguyên đán vài tuần, các tuyến từ TP.HCM về miền Trung, miền Tây, từ Hà Nội về các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ kín chỗ rất nhanh. Đặt sớm qua kênh chính thức của nhà xe.
Giá vé tăng có giới hạn. Nhà xe được điều chỉnh giá dịp cao điểm theo quy định và phải niêm yết. Giá cao bất thường so với niêm yết, hoặc thu thêm tiền khi đã lên xe, là việc có thể phản ánh với bến xe hoặc cơ quan quản lý.
Nhồi khách. Dịp lễ, một số xe chở thêm người nằm ở lối đi. Đây là vi phạm và gây nguy hiểm; nếu gặp, bạn có quyền yêu cầu hoặc phản ánh. Đó cũng là lý do nên chọn nhà xe có uy tín ngay từ đầu.
Kẹt xe ở cửa ngõ thành phố. Những ngày cuối trước Tết và ngày cuối kỳ nghỉ, cửa ngõ Hà Nội, TP.HCM ùn tắc hàng giờ. Chọn giờ đi sớm hoặc lệch ngày cao điểm nếu được.
Câu hỏi thường gặp
Mua vé xe khách qua mạng có an toàn không?
An toàn khi mua qua trang hoặc ứng dụng chính thức của nhà xe, hoặc các sàn bán vé có địa chỉ doanh nghiệp rõ ràng. Cảnh giác với trang cá nhân trên mạng xã hội nhận chuyển khoản trước rồi im lặng. Luôn nhận được xác nhận có tên nhà xe, giờ chạy, chỗ ngồi; gọi văn phòng nhà xe kiểm tra nếu nghi ngờ.
Có mang xe máy theo xe khách được không?
Một số nhà xe nhận chở xe máy trong khoang hàng, tính thêm phí, nhưng không phải xe nào cũng nhận và nhiều xe giường nằm không có chỗ. Phải hỏi trước khi đặt vé. Nếu muốn chắc chắn, gửi xe theo tàu hoả hoặc dịch vụ vận chuyển chuyên chở xe máy.
Người nước ngoài đi xe khách có cần giấy tờ không?
Mang hộ chiếu theo người là cần thiết khi đi bất cứ đâu ở Việt Nam, vì nơi lưu trú sẽ hỏi để khai báo. Khi mua vé, một số nhà xe hỏi tên và số điện thoại liên lạc. Lực lượng chức năng có thể kiểm tra giấy tờ ở các điểm dừng, nên không gửi hộ chiếu trong hành lý dưới gầm xe.
Xe limousine khác xe khách thường thế nào?
Limousine là tên nhà xe dùng cho xe nhỏ chín đến mười một chỗ có ghế rộng, thường đón trả tận nơi trong nội thành và chạy ít điểm dừng hơn. Giá cao hơn xe ghế ngồi thường. Chất lượng tuỳ nhà xe, cái tên limousine không bảo đảm tiện nghi giống nhau giữa các nơi.
Quên đồ trên xe khách thì làm sao?
Gọi ngay văn phòng nhà xe theo số trên vé, cung cấp biển số, giờ chạy và vị trí giường ngồi. Nhà xe thường giữ đồ thất lạc tại văn phòng hoặc bến cuối. Càng gọi sớm càng dễ tìm lại, vì xe có thể quay đầu chạy chuyến khác ngay trong ngày.