Bay nội địa ở Việt Nam cần một giấy tờ tuỳ thân còn hiệu lực đúng tên trên vé: người Việt dùng thẻ căn cước, hộ chiếu, hoặc tài khoản định danh điện tử VNeID mức 2; người nước ngoài dùng hộ chiếu. Nên có mặt ở sân bay trước giờ bay khoảng hai tiếng ở sân bay lớn vì quầy làm thủ tục thường đóng trước giờ cất cánh chừng bốn mươi phút đến một tiếng. Pin sạc dự phòng chỉ được mang xách tay, không ký gửi. Phần còn lại tuỳ hãng: hạn mức hành lý, phí đổi vé, chính sách chậm chuyến khác nhau giữa hãng truyền thống và hãng giá rẻ.
Mạng bay nội địa Việt Nam khá dày: từ Hà Nội và TP.HCM đi được hầu hết sân bay trong nước, chặng suốt Bắc–Nam chừng hơn hai giờ bay. Với người sống ở Việt Nam, máy bay là cách thường dùng khi đi xa hơn năm, sáu trăm cây số. Bài này gom những điều người mới hay hỏi nhất: giấy tờ, hành lý, giờ giấc, chọn loại vé, xử lý khi chậm, huỷ chuyến.
Giấy tờ để lên máy bay
Người Việt từ 14 tuổi trở lên. Thẻ căn cước hoặc căn cước công dân còn hạn, hộ chiếu còn hạn, hoặc tài khoản định danh điện tử VNeID mức 2 xuất trình trên điện thoại. Một số giấy tờ khác như giấy phép lái xe cũng nằm trong danh mục được chấp nhận theo quy định hàng không, nhưng căn cước và VNeID là hai thứ chắc chắn và phổ biến nhất.
Trẻ em dưới 14 tuổi. Giấy khai sinh, hoặc căn cước, hộ chiếu nếu trẻ đã có. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ đi cùng người lớn; hãng có quy định riêng về tuổi tối thiểu được bay và trẻ đi một mình phải dùng dịch vụ đi kèm của hãng.
Người nước ngoài. Hộ chiếu còn hạn với thị thực hoặc dấu nhập cảnh hợp lệ. Thẻ tạm trú, thẻ thường trú do Việt Nam cấp có thể được chấp nhận tuỳ quy định từng thời kỳ; mang hộ chiếu vẫn là cách không bao giờ sai.
Tên phải khớp. Họ tên trên vé phải trùng với giấy tờ, kể cả thứ tự họ, tên đệm, tên. Việt kiều mang hộ chiếu nước ngoài ghi tên theo thứ tự khác nên đặt vé đúng như hộ chiếu, không viết theo thói quen tiếng Việt. Sai tên phải sửa trước khi bay và thường mất phí.
Mấy giờ ra sân bay và làm thủ tục thế nào
Ở các sân bay đông như Tân Sơn Nhất, Nội Bài, Đà Nẵng, nhất là dịp lễ Tết và cuối tuần, hàng làm thủ tục và soi chiếu an ninh có thể dài. Đến trước giờ bay khoảng hai tiếng là mức an toàn; ở sân bay nhỏ ngày thường, một tiếng rưỡi thường đủ. Đường vào Tân Sơn Nhất và Nội Bài kẹt xe giờ cao điểm, nên tính thêm thời gian di chuyển.
Phần lớn hãng cho làm thủ tục trực tuyến trên trang hoặc ứng dụng từ một ngày trước giờ bay, chọn ghế và nhận thẻ lên máy bay điện tử. Không có hành lý ký gửi thì đi thẳng tới cửa soi chiếu. Có hành lý ký gửi thì vẫn phải qua quầy hoặc máy gửi hành lý tự động. Một số sân bay đã dùng nhận diện khuôn mặt gắn với VNeID để làm thủ tục và qua cửa an ninh nhanh hơn cho công dân Việt Nam có tài khoản định danh.
Cửa lên máy bay đóng trước giờ cất cánh khoảng hai mươi phút. Nghe loa, xem bảng thông tin, vì cửa ra máy bay có thể đổi vào phút chót, nhất là với chuyến bị chậm.
Hành lý: những thứ người mới hay vướng
Hạn mức cụ thể khác nhau theo hãng và hạng vé. Những nguyên tắc dưới đây áp dụng chung theo quy định an ninh hàng không, chi tiết luôn đối chiếu trên vé của bạn:
| Vật phẩm | Xách tay | Ký gửi | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Pin sạc dự phòng, pin lithium rời | Được, có giới hạn dung lượng | Không | Nhiều hãng hạn chế dùng sạc dự phòng trong suốt chuyến bay |
| Chất lỏng, kem, gel | Hạn chế dung tích từng chai | Được | Mỹ phẩm, nước mắm, rượu nên để ký gửi, gói kỹ |
| Dao, kéo, dụng cụ sắc | Không | Được | Kéo nhỏ, dao gọt trái cây hay bị thu ở cửa soi chiếu |
| Sầu riêng, mắm có mùi mạnh | Không | Thường không | Nhiều hãng cấm chở thực phẩm mùi nặng |
| Thuốc chữa bệnh | Được | Được | Thuốc cần dùng trong chuyến đi để xách tay, mang đơn thuốc nếu là thuốc đặc biệt |
Người Việt đi máy bay về quê hay mang quà quê: bánh, trái cây, đồ khô, nước mắm. Đồ khô gói kín thường không vấn đề; nước mắm, mắm tôm phải đóng chai kín, bọc nhiều lớp và để ký gửi nếu hãng cho phép. Hỏi hãng trước khi mang các thứ có mùi mạnh.
Hãng truyền thống và hãng giá rẻ: chọn theo chuyến đi
Giá vé niêm yết chỉ là một phần. Hãng giá rẻ thường bán vé cơ bản không gồm hành lý ký gửi, chọn chỗ, suất ăn. Cộng thêm hai mươi cân hành lý và phí chọn ghế, chênh lệch với hãng truyền thống có khi thu hẹp đáng kể. So sánh tổng chi phí cho đúng nhu cầu của bạn.
Đổi vé, hoàn vé. Vé hạng thấp của mọi hãng đều có điều kiện đổi chặt, phí cao, nhiều loại không hoàn. Nếu lịch còn chưa chắc, mua hạng vé cho phép đổi linh hoạt dù đắt hơn.
Tần suất bay và giờ bay. Chặng trục như Hà Nội – TP.HCM, Hà Nội – Đà Nẵng có chuyến gần như mỗi giờ; chặng lẻ đến sân bay nhỏ có khi một, hai chuyến mỗi ngày. Chuyến sớm buổi sáng thường ít bị chậm dây chuyền hơn chuyến cuối ngày.
Mua vé ở đâu. Trang và ứng dụng chính thức của hãng, đại lý có đăng ký. Cẩn thận trang mạo danh bán vé rẻ bất thường, nhận chuyển khoản vào tài khoản cá nhân.
Khi chuyến bay bị chậm, huỷ hoặc đổi giờ
Chậm chuyến xảy ra khá thường xuyên trên các chặng nội địa đông khách, vì thời tiết, vì tàu bay về muộn từ chuyến trước, hay vì sân bay quá tải. Hãng có nghĩa vụ thông báo và tuỳ thời gian chậm phải cung cấp nước uống, suất ăn, chỗ nghỉ, hoặc cho đổi chuyến, hoàn vé theo quy định về quyền lợi hành khách của ngành hàng không. Hãy đọc mục quyền lợi hành khách trên trang của hãng; khi chuyến bị chậm dài, yêu cầu nhân viên quầy giải thích quyền lợi cụ thể của bạn.
Nếu chuyến bị huỷ hoặc đổi giờ trước ngày bay, hãng thường báo qua thư điện tử hoặc tin nhắn. Kiểm tra số điện thoại, thư điện tử khai khi đặt vé là của bạn, đừng để số của đại lý. Khi lịch bay đổi không phù hợp, bạn có quyền đề nghị đổi chuyến khác hoặc hoàn tiền theo điều kiện của hãng.
Đi kết nối giữa hai chặng mua riêng, ví dụ bay nội địa ra Hà Nội rồi bay quốc tế, cần để thời gian đệm dài, tốt nhất vài tiếng, vì nếu chặng nội địa chậm, hãng bay quốc tế không có trách nhiệm chờ. Đây là lỗi hay gặp ở Việt kiều về nước đi thăm nhiều tỉnh.
Mẹo nhỏ của người hay bay nội địa
Chọn ghế lối đi cho chặng ngắn. Chặng hơn một giờ, ngồi lối đi giúp xuống máy bay nhanh, đi vệ sinh dễ và không phải đánh thức người bên cạnh. Ngồi cửa sổ hợp hơn với trẻ nhỏ thích nhìn ra ngoài.
Theo dõi thời tiết mùa bão. Từ khoảng tháng chín đến tháng mười hai, bão và áp thấp ở miền Trung làm nhiều sân bay tạm đóng hoặc điều chỉnh lịch bay. Đặt vé có thể đổi nếu đi vào thời gian này, và theo dõi thông báo của hãng từ hôm trước.
Đi xe buýt sân bay hoặc gọi xe từ khu đón. Không đi theo người mời chào taxi ở sảnh đến; đi tới khu đón xe công nghệ hoặc hàng taxi chính thức theo biển chỉ dẫn trong nhà ga.
Lưu thẻ lên máy bay. Chụp màn hình thẻ lên máy bay điện tử, phòng khi sóng điện thoại trong nhà ga yếu hoặc ứng dụng của hãng bị lỗi đúng lúc xếp hàng.
Để giấy tờ ở túi dễ lấy. Bạn sẽ xuất trình giấy tờ ít nhất hai lần: ở cửa soi chiếu và ở cửa lên máy bay. Để căn cước hoặc hộ chiếu cùng điện thoại ở một túi ngoài thay vì đáy ba lô.
Người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người cần hỗ trợ
Các hãng bay nội địa đều có dịch vụ xe lăn và hỗ trợ đặc biệt cho người đi lại khó khăn, người lớn tuổi yếu, người khuyết tật. Dịch vụ cần đăng ký trước khi bay, thường qua tổng đài hoặc phòng vé của hãng, ít nhất vài chục giờ trước giờ khởi hành. Khi đến sân bay, báo lại ở quầy làm thủ tục; nhân viên sẽ đưa hành khách qua cửa an ninh, lên máy bay trước và đón ở đầu bên kia.
Phụ nữ mang thai được bay nội địa nhưng hãng có giới hạn theo tuổi thai: từ một mốc tuần thai nhất định phải có giấy xác nhận của bác sĩ về khả năng bay, gần ngày sinh thì hãng có thể từ chối chuyên chở. Mốc cụ thể khác nhau giữa các hãng, nên hỏi trước khi đặt vé và mang theo sổ khám thai.
Người có bệnh tim mạch, hô hấp, vừa phẫu thuật nên hỏi bác sĩ trước chuyến bay. Thuốc cần dùng hằng ngày luôn để trong hành lý xách tay, đủ cho vài ngày phòng khi hành lý ký gửi thất lạc hay chuyến bay bị huỷ phải ở lại.
Sân bay lớn và sân bay nhỏ: chuẩn bị khác nhau
Ở Nội Bài và Tân Sơn Nhất, nhà ga nội địa rộng, nhiều cửa, có đủ hàng ăn, nhà thuốc, phòng chờ, và luôn đông. Thời gian từ cửa an ninh đến cửa lên máy bay xa nhất có khi mất mười lăm phút đi bộ, cộng thêm xe buýt sân đỗ ra tàu bay. Đến sớm ở hai sân bay này là để bù cho đám đông và quãng đi bộ chứ không phải vì thủ tục phức tạp.
Ở các sân bay nhỏ như ở Tây Nguyên, miền Trung hay đảo, nhà ga gọn, ít chuyến, thủ tục nhanh, nhưng dịch vụ ít: có khi chỉ một quầy ăn uống, ít xe công nghệ chờ, xe buýt sân bay chạy theo giờ chuyến hạ cánh. Nhiều sân bay nằm cách trung tâm thành phố hàng chục cây số. Đặt trước xe đón hoặc hỏi nơi lưu trú có đưa đón không sẽ đỡ cảnh đứng chờ ở sảnh vắng lúc tối.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ có VNeID trên điện thoại, không mang căn cước có bay được không?
Được, nếu tài khoản VNeID là định danh mức 2 và bạn mở được thông tin căn cước điện tử trong ứng dụng. Nên đăng nhập sẵn trước khi ra sân bay, đề phòng điện thoại hết pin hoặc mất sóng. Mang thêm thẻ căn cước vẫn là cách an toàn nhất.
Người nước ngoài có cần hộ chiếu khi bay nội địa không?
Có. Hộ chiếu còn hạn là giấy tờ được chấp nhận chắc chắn nhất cho người nước ngoài trên chuyến bay nội địa Việt Nam. Bản chụp hộ chiếu thường không được chấp nhận. Nếu hộ chiếu đang nộp để làm thị thực hay thẻ tạm trú, hỏi hãng và cơ quan xuất nhập cảnh về giấy tờ thay thế trước khi đặt vé.
Mang sầu riêng, nước mắm lên máy bay được không?
Sầu riêng và thực phẩm có mùi mạnh thường bị cấm cả xách tay lẫn ký gửi trên nhiều hãng. Nước mắm phải đóng chai kín, bọc chống rò và để ký gửi, có hãng giới hạn số lượng. Hỏi hãng trước khi mang, vì nhân viên soi chiếu có quyền giữ lại đồ không đúng quy định.
Chuyến bay chậm mấy tiếng thì được bồi thường?
Quyền lợi khi chậm chuyến được quy định theo thời gian chậm và nguyên nhân, từ nước uống, suất ăn đến chỗ nghỉ hay bồi thường ứng trước không hoàn lại. Mức cụ thể do quy định hiện hành của ngành hàng không và điều lệ của hãng; xem mục quyền lợi hành khách trên trang hãng và hỏi quầy dịch vụ khi gặp chậm chuyến.
Trẻ sơ sinh đi máy bay cần giấy tờ gì?
Trẻ dưới 14 tuổi dùng giấy khai sinh, hoặc căn cước, hộ chiếu nếu đã có. Trẻ sơ sinh chưa có giấy khai sinh thì cần giấy chứng sinh và hãng có thể yêu cầu thêm; nhiều hãng quy định trẻ phải đủ một số ngày tuổi mới được bay. Hỏi hãng khi đặt vé.
Có nên mua bảo hiểm chuyến bay nội địa không?
Tuỳ nhu cầu. Bảo hiểm chuyến bay thường chi trả khi chậm, huỷ chuyến hoặc mất hành lý ở mức quy định trong hợp đồng. Với vé rẻ không hoàn, bảo hiểm huỷ chuyến có thể đáng tiền nếu lịch của bạn chưa chắc. Đọc kỹ điều khoản loại trừ trước khi mua.