Đi xe buýt và metro ở Hà Nội, TP.HCM: tuyến nào đang chạy, mua vé, nối chuyến ra sao

Đến năm 2026, Hà Nội có hai tuyến đường sắt đô thị chở khách: tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông chạy từ cuối năm 2021 và đoạn trên cao Nhổn – Cầu Giấy của tuyến 3 chạy từ tháng 8/2024; TP.HCM có tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên khai thác từ ngày 22/12/2024. Ngoài ba đoạn metro ấy, xương sống giao thông công cộng của cả hai thành phố vẫn là xe buýt, với hàng trăm tuyến và ngày càng nhiều xe buýt điện. Người đi hằng ngày thường mua vé tháng, tra tuyến bằng ứng dụng của thành phố và nối metro với xe buýt gom.

Với người quen đi xe máy, xe buýt hay bị xem là chậm và khó dùng. Thực tế, ở những trục có làn ưu tiên hoặc đi song song metro, xe buýt và tàu điện cạnh tranh tốt vào giờ kẹt xe, lại đỡ mưa nắng, khói bụi và chuyện tìm chỗ gửi xe. Bài này dành cho người mới: tuyến nào đang chạy, mua vé thế nào, nối chuyến ra sao, và những phép lịch sự trên xe công cộng ở Việt Nam.

Các tuyến metro đang chở khách

Thông tin dưới đây là mốc khai thác đã công bố chính thức; số ga và lộ trình mở rộng nên kiểm lại trên trang của đơn vị vận hành vì các đoạn mới đang được xây dựng:

Cả hai thành phố đều có quy hoạch mạng đường sắt đô thị nhiều tuyến, nhưng từ quy hoạch tới lúc chở khách thường mất nhiều năm. Khi chọn chỗ ở dựa vào metro, chỉ tính các ga đang chạy, không tính tuyến "sắp có".

Đi metro lần đầu

Quy trình ở Hà Nội và TP.HCM tương tự nhau, khác ở loại thẻ, cách thanh toán:

1. Tìm lối vào ga: ga trên cao có cầu thang bộ, thang cuốn và thang máy ở hai bên đường; ga ngầm ở trung tâm TP.HCM có nhiều cửa lên xuống ở vỉa hè.
2. Mua vé lượt ở máy bán vé tự động hoặc quầy, hoặc dùng thẻ, vé tháng, mã QR trên ứng dụng tuỳ hình thức thành phố đang áp dụng. Một số nơi đã nhận thanh toán bằng thẻ ngân hàng không tiếp xúc hoặc căn cước gắn chip; kiểm tra tại ga.
3. Chạm thẻ hoặc quét mã ở cổng soát vé khi vào, giữ thẻ đến lúc ra vì cổng ra cũng phải chạm.
4. Lên sân ga đúng chiều đi, đứng sau vạch vàng, để người xuống trước rồi mới lên.
5. Đến ga, ra theo biển chỉ lối ra phù hợp với hướng bạn cần đi, vì một ga có nhiều lối ra ở hai bên đường lớn.

Trong ga và trên tàu có quy định không ăn uống, không mang vật cồng kềnh, chất dễ cháy, thú cưng không đúng quy định. Xe đạp gấp được mang lên tuỳ đơn vị vận hành.

Xe buýt: mạng lưới dày, nhưng phải biết cách tra

Hà Nội và TP.HCM mỗi nơi có khoảng hơn trăm tuyến xe buýt, phủ từ nội đô ra các xã ven, nối bến xe liên tỉnh, sân bay, khu công nghiệp, trường đại học. Mỗi thành phố có ứng dụng hoặc trang tra cứu xe buýt cho biết tuyến đi qua đâu, xe đang ở vị trí nào, bao lâu nữa tới trạm. Đây là công cụ quan trọng nhất: trước khi đi, nhập điểm đi và điểm đến, ứng dụng gợi ý tuyến và chỗ chuyển tuyến.

Ứng dụng bản đồ phổ biến cũng có chỉ đường bằng phương tiện công cộng, nhưng dữ liệu xe buýt ở Việt Nam đôi khi cập nhật chậm hơn ứng dụng chính thức của thành phố, nhất là khi tuyến đổi lộ trình. Gặp lệch giữa hai nguồn, tin ứng dụng của thành phố và biển ở trạm.

Ở trạm, vẫy tay ra hiệu khi thấy đúng xe tới, vì xe có thể không dừng nếu trạm không có ai ra dấu. Lên cửa trước, trả tiền hoặc chạm thẻ, xuống cửa sau. Trên xe, bấm chuông hoặc báo phụ xe trước trạm mình cần xuống. Nhiều tuyến vẫn có phụ xe bán vé; trả tiền lẻ là tiện nhất với vé lượt, còn vé tháng thì chạm thẻ.

Vé tháng, vé lượt và ai được miễn giảm

Vé lượt. Mua trên xe hoặc ở máy bán vé metro, hợp với người đi thỉnh thoảng. Giá vé lượt xe buýt ở cả hai thành phố thuộc loại rẻ so với các phương tiện khác, do được trợ giá.

Vé tháng. Có vé tháng một tuyến và vé tháng liên tuyến; ở Hà Nội có vé tháng dùng chung cho xe buýt và metro. Người đi làm, sinh viên đi hằng ngày thường tiết kiệm đáng kể khi dùng vé tháng. Vé tháng có ưu đãi cho học sinh, sinh viên, công nhân khu công nghiệp theo chính sách từng thành phố.

Nhóm được miễn hoặc giảm. Người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em dưới một chiều cao hoặc độ tuổi nhất định, và một số nhóm chính sách khác được miễn hoặc giảm vé theo quyết định của từng thành phố. Danh sách và giấy tờ cần xuất trình đổi theo thời kỳ, nên tra trên trang của đơn vị quản lý giao thông công cộng thành phố.

Thanh toán điện tử. Cả hai thành phố đang chuyển dần sang vé điện tử, thanh toán bằng thẻ, mã QR, và ở Hà Nội đã thí điểm dùng căn cước gắn chip làm vé. Người nước ngoài thường dùng tiền mặt, thẻ ngân hàng không tiếp xúc hoặc mua thẻ trả trước nếu hệ thống đó cho phép.

Nối metro với xe buýt và xe máy

Metro chỉ phát huy khi chặng đầu và chặng cuối thuận tiện. Ở TP.HCM, sau khi tuyến số 1 chạy, thành phố mở thêm các tuyến xe buýt gom đưa khách từ khu dân cư tới các ga, phần lớn dùng xe buýt điện. Ở Hà Nội, các ga tuyến 2A và tuyến 3 có trạm buýt gần chân ga. Ứng dụng tra cứu giúp bạn tìm tuyến buýt gom theo ga.

Nhiều người đi xe máy đến ga rồi gửi xe ở bãi gần ga, đi metro vào trung tâm, nhất là những ai ở xa nội đô. Hãy hỏi trước chỗ gửi xe có giữ qua ngày không và giờ đóng cửa. Xe đạp công cộng có ở một số khu vực của cả hai thành phố, mở khoá bằng ứng dụng, hợp cho quãng một, hai cây số từ ga về nhà.

Gọi xe máy qua ứng dụng từ ga về nhà cũng là cách phổ biến. Điểm đón ở chân ga thường đông, nên đặt điểm đón ở một mốc rõ cách ga vài chục mét để tài xế dễ dừng.

Khi chọn chặng nối, hãy tính cả thời gian chờ: xe buýt gom có thể mười lăm, hai mươi phút mới có một chuyến ngoài giờ cao điểm. Với quãng dưới hai cây số, đi bộ hoặc xe đạp công cộng nhiều khi nhanh hơn chờ xe.

Giờ cao điểm: lúc phương tiện công cộng có lợi nhất

Giờ cao điểm ở Hà Nội và TP.HCM rơi vào khoảng từ bảy đến chín giờ sáng và từ năm đến bảy giờ tối, dài hơn vào chiều thứ sáu và những ngày mưa. Đây là lúc xe máy và ô tô bò từng đoạn ở các nút giao lớn, còn metro vẫn chạy đúng lịch trên đường riêng. Một chặng mười mấy cây số dọc tuyến metro mất gần gấp đôi thời gian nếu đi xe máy giờ tan tầm, chưa kể mưa ngập.

Xe buýt thì chịu chung cảnh kẹt với dòng xe, trừ những đoạn có làn ưu tiên. Lợi thế của xe buýt giờ cao điểm là bạn không phải tự lái, tranh thủ đọc, nghe hoặc nghỉ, và không lo chỗ gửi xe ở nơi đến. Nhiều người đi làm chọn kết hợp: xe buýt hoặc metro buổi sáng khi đường kẹt nhất, chiều về muộn hơn mới gọi xe.

Ngoài giờ cao điểm, xe buýt thưa khách, chỗ ngồi thoải mái, là lúc dễ nhất cho người mới tập đi. Hãy thử một tuyến vào giữa buổi sáng ngày thường để làm quen cách lên xuống, trả tiền, rồi mới dùng nó vào giờ đông.

Phép lịch sự trên xe buýt và tàu điện

Nhường ghế ưu tiên. Mỗi xe có hàng ghế ưu tiên cho người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người bế trẻ nhỏ, người khuyết tật. Người Việt có thói quen nhường cả ghế thường cho người lớn tuổi; làm vậy được đánh giá cao.

Ba lô ra phía trước. Giờ cao điểm xe đông, đeo ba lô trước ngực vừa đỡ chiếm chỗ vừa giữ đồ khỏi bị móc túi.

Giữ âm lượng. Nói chuyện điện thoại nhỏ, dùng tai nghe khi xem video. Trên metro, không gian kín nên âm thanh vang hơn trên xe buýt.

Không ăn uống trên tàu. Metro cấm ăn uống; xe buýt thì nên tránh đồ ăn có mùi. Mang nước uống được, nhưng uống khi ra khỏi ga là chắc nhất.

Cảnh giác với móc túi. Chuyện này ít xảy ra hơn đi xe máy bị giật, nhưng vẫn có ở tuyến đông khách. Giữ điện thoại trong túi kéo khoá, không để ví ở túi quần sau.

Các thành phố khác: xe buýt là chính

Ngoài Hà Nội và TP.HCM, các đô thị như Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Huế, Nha Trang có mạng xe buýt nhỏ hơn, tuyến ít, giãn cách giữa các chuyến dài hơn, nhưng vẫn hữu ích cho các trục chính như từ sân bay, bến xe về trung tâm. Hỏi người địa phương hoặc nơi bạn ở về tuyến hay dùng.

Ở tỉnh nhỏ, xe buýt nội tỉnh chủ yếu nối trung tâm với các xã, chạy theo giờ cố định, có khi chỉ vài chuyến trong ngày. Lịch chạy dán ở bến hoặc đăng trên trang của đơn vị vận tải tỉnh. Người mới về tỉnh sống thường mất vài tuần mới nắm được nhịp xe, còn người địa phương phần lớn vẫn đi xe máy.

Ở Đà Nẵng và một số thành phố du lịch, xe buýt có tuyến nối sân bay, nhà ga với khu trung tâm và bãi biển, giá rẻ và đủ dùng cho người ít hành lý. Điểm yếu chung của xe buýt ở các đô thị cỡ vừa là chuyến cuối kết thúc khá sớm vào buổi tối, nên người đi làm về muộn vẫn cần phương án khác như xe công nghệ hay xe máy.

Câu hỏi thường gặp

Metro ở Hà Nội và TP.HCM chạy từ mấy giờ đến mấy giờ?

Metro thường chạy từ sáng sớm đến khoảng mười giờ tối, giờ cụ thể từng tuyến do đơn vị vận hành công bố và có thể kéo dài vào dịp lễ, sự kiện lớn. Tần suất dày hơn vào giờ cao điểm sáng và chiều. Xem bảng giờ trên trang hoặc ứng dụng của đơn vị vận hành trước khi đi.

Người nước ngoài có mua vé tháng xe buýt được không?

Được, vé tháng phổ thông không giới hạn quốc tịch. Thủ tục làm thẻ vé tháng thường cần ảnh và giấy tờ tuỳ thân; ưu đãi dành cho học sinh, sinh viên hay công nhân thì phải có giấy tờ chứng minh đúng đối tượng. Hỏi tại điểm bán vé tháng của đơn vị quản lý xe buýt.

Mang vali lên xe buýt, metro được không?

Vali cỡ xách tay thường được, nhất là trên tuyến xe buýt sân bay. Hành lý cồng kềnh vượt kích thước quy định có thể bị từ chối, đặc biệt trên metro giờ cao điểm. Nếu đi sân bay với nhiều vali, xe buýt sân bay hoặc ô tô gọi qua ứng dụng hợp hơn.

Đi xe buýt ở Việt Nam có an toàn không?

Nhìn chung an toàn. Rủi ro hay gặp nhất là móc túi giờ đông và xe phanh gấp khi bạn đang đứng. Nắm chắc tay vịn, giữ đồ trước người. Ban đêm, chờ ở trạm có đèn sáng, và theo dõi vị trí xe trên ứng dụng để không phải đứng lâu một mình.

Có nên chọn nhà gần ga metro không?

Nếu nơi làm việc cũng gần một ga trên cùng tuyến, ở gần ga giúp tiết kiệm đáng kể thời gian vào giờ kẹt xe và đỡ mưa nắng. Nếu phải đổi sang xe buýt hay xe máy cho chặng cuối dài, lợi ích giảm đi. Chỉ tính các ga đang chạy, không tính các tuyến còn nằm trên quy hoạch.

Trẻ em đi xe buýt, metro có phải mua vé không?

Trẻ nhỏ dưới một chiều cao hoặc độ tuổi nhất định thường được miễn vé khi đi cùng người lớn, mức cụ thể tuỳ quy định của từng thành phố và từng loại phương tiện. Trẻ lớn hơn mua vé lượt hoặc vé tháng học sinh. Kiểm tra quy định hiện hành trên trang của đơn vị vận hành.