Ở Việt Nam, các đợt đông khách nhất trong năm gắn với lịch nghỉ của người Việt: Tết Nguyên đán, kỳ nghỉ 30/4 – 1/5, mùa hè của học sinh từ khoảng cuối tháng 5 đến giữa tháng 8, kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9 và Tết Dương lịch; thêm vào đó là mùa khách quốc tế từ khoảng tháng 11 đến tháng 3. Những tuần vắng nhất thường là khoảng sau rằm tháng Giêng đến trước kỳ nghỉ 30/4, khoảng tháng 5 giữa kỳ lễ và kỳ hè, và khoảng tháng 9 đến tháng 11 ở những nơi không vào mùa đẹp.
Thời tiết chỉ quyết định nơi nào đáng đi; còn lịch nghỉ quyết định nơi đó đông hay vắng, đặt phòng dễ hay khó. Một bãi biển miền Trung đẹp như nhau vào ngày 1/5 và ngày 15/5, nhưng trải nghiệm thì khác hẳn. Bài này liệt kê các kỳ nghỉ chính thức theo luật, giải thích vì sao một số kỳ nghỉ thực tế dài hơn số ngày luật định, và chỉ ra những khoảng thời gian người hay đi chọn để tránh đám đông.
Các ngày nghỉ lễ chính thức trong năm
Theo Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong 11 ngày lễ, Tết mỗi năm: Tết Dương lịch một ngày (1/1); Tết Âm lịch năm ngày; Giỗ Tổ Hùng Vương một ngày (mùng 10 tháng 3 âm lịch); Ngày Chiến thắng một ngày (30/4); Ngày Quốc tế lao động một ngày (1/5); Quốc khánh hai ngày (2/9 và một ngày liền kề trước hoặc sau). Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam còn được nghỉ thêm một ngày Tết cổ truyền và một ngày Quốc khánh của nước họ.
Trên thực tế, kỳ nghỉ thường dài hơn con số trên. Khi ngày lễ trùng cuối tuần thì được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Ngoài ra, cơ quan quản lý lao động thường đề xuất và Chính phủ cho phép hoán đổi ngày làm việc để nối các ngày nghỉ, ví dụ làm bù một ngày thứ bảy để nghỉ liền mạch. Nhờ vậy Tết Nguyên đán của công chức, viên chức thường kéo dài bảy đến chín ngày liền, kỳ 30/4 – 1/5 có năm lên bốn, năm ngày. Doanh nghiệp tư nhân tự quyết định có áp dụng hoán đổi hay không.
Học sinh có lịch riêng: nghỉ hè dài, nghỉ Tết thường dài hơn người đi làm, do từng tỉnh, thành quyết định trong khung kế hoạch năm học. Vì vậy, các tuần nghỉ Tết của học sinh và mùa hè là lúc các gia đình đi chơi đông nhất. Lịch nghỉ cụ thể của mỗi năm được công bố trước vài tháng; khi lên kế hoạch, hãy tra thông báo chính thức của năm đó thay vì dựa vào năm trước, vì quy định có thể được điều chỉnh.
Các đợt cao điểm trong năm và ảnh hưởng tới người đi lại
Bảng dưới xếp theo thứ tự trong năm. Mức độ đông là tương đối, tuỳ năm và tuỳ điểm đến.
| Đợt | Thời gian (gần đúng) | Ai đi nhiều | Ảnh hưởng thường gặp |
|---|---|---|---|
| Tết Dương lịch | Quanh 1/1 | Người trẻ, gia đình đi ngắn ngày; khách quốc tế dịp năm mới | Đà Lạt, vùng núi phía Bắc, biển phía Nam đông |
| Tết Nguyên đán | Khoảng cuối tháng 1 – giữa tháng 2 | Người về quê trước Tết; đi chơi từ mùng 3 trở đi | Vé xe, tàu, máy bay khan hiếm; nhiều quán đóng cửa vài ngày |
| Lễ hội đầu năm | Tháng Giêng âm lịch | Người đi lễ hội đền chùa, chủ yếu miền Bắc | Các khu lễ hội lớn rất đông cuối tuần |
| Giỗ Tổ và 30/4 – 1/5 | Tháng 4 – đầu tháng 5 | Gia đình, nhóm bạn; kỳ nghỉ dài đầu tiên sau Tết | Biển miền Trung, Đà Lạt, vùng núi kín phòng |
| Mùa hè | Khoảng cuối tháng 5 – giữa tháng 8 | Gia đình có con đi học | Biển cả nước đông, đặc biệt cuối tuần |
| Quốc khánh 2/9 | Quanh 2/9 | Gia đình trước năm học mới, nhóm bạn | Vùng núi phía Bắc mùa lúa chín, biển miền Trung đông |
| Mùa khách quốc tế | Khoảng tháng 11 – tháng 3 | Khách từ các nước ôn đới tránh mùa đông | Phố cổ, biển phía Nam, Hội An đông khách nước ngoài |
Cũng cần để ý kỳ nghỉ của các nước gửi nhiều khách sang Việt Nam. Dịp nghỉ lễ dài ở Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản hay các nước Đông Nam Á có thể làm những điểm đến quen thuộc như Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc đông lên dù không trùng lễ của Việt Nam.
Những khoảng thời gian vắng mà người hay đi tận dụng
Sau rằm tháng Giêng đến trước kỳ nghỉ 30/4. Mọi người đã đi làm, đi học lại, các chuyến đi gia đình thưa hẳn. Đây lại là lúc miền Trung khô ráo, Nam Bộ trong mùa khô, miền Bắc ấm dần. Ngoại trừ các khu lễ hội đầu năm ở miền Bắc đông vào cuối tuần, hầu hết điểm đến khác khá vắng.
Khoảng giữa tháng 5. Kẹp giữa kỳ nghỉ 30/4 và kỳ nghỉ hè, học sinh đang thi cuối năm, gia đình chưa đi. Biển miền Trung đã đẹp, nắng nhiều, nước ấm. Đây là một trong những khoảng đáng đi nhất mà nhiều người bỏ qua.
Cuối tháng 8 sang đầu tháng 9, trừ đúng kỳ nghỉ 2/9. Học sinh chuẩn bị vào năm học mới, mùa hè kết thúc. Biển Nam Trung Bộ vẫn đẹp, miền Bắc chớm thu. Chỉ cần tránh đúng mấy ngày lễ Quốc khánh.
Khoảng tháng 9 đến tháng 11 ở nơi không vào mùa đẹp. Miền Trung mùa mưa, Nam Bộ cuối mùa mưa, khách thưa, giá phòng mềm. Không phải lúc lý tưởng về thời tiết, nhưng với người chủ yếu đi phố, ăn uống, thăm bảo tàng, đây là mùa rất thoải mái.
Ngày thường thay vì cuối tuần. Đơn giản mà hiệu quả nhất. Người Việt đi chơi rất dồn vào thứ bảy, chủ nhật. Cùng một khu nghỉ, tối thứ ba và tối thứ bảy có thể khác nhau hoàn toàn về độ đông, độ ồn và giá phòng.
Đông khách thì mất gì: giá, chỗ ở và chất lượng dịch vụ
Vào cao điểm, giá phòng, vé máy bay, vé xe đều tăng theo cung cầu; nhiều nơi có phụ thu ngày lễ, Tết được ghi rõ khi đặt. Không có mức tăng chuẩn nào, mỗi nơi một khác, nên cách duy nhất là so sánh giá cùng một chỗ ở giữa ngày thường và ngày lễ để thấy mức chênh. Phòng giá tốt, vị trí đẹp hết rất sớm; đặt muộn thì còn lại những lựa chọn xa trung tâm hoặc đắt hơn.
Đông khách còn ảnh hưởng tới những thứ khó đo: thời gian chờ món ở quán ăn, hàng người ở điểm tham quan, kẹt xe trên đường từ thành phố đi biển, đi núi. Nhân viên phục vụ quá tải nên dịch vụ dễ sơ sài hơn ngày thường. Ở một số điểm đến nổi tiếng, những ngày cao điểm còn có tình trạng chèo kéo, nâng giá tuỳ tiện mà ngày thường hiếm gặp.
Nếu buộc phải đi vào cao điểm, vì đó là lúc duy nhất được nghỉ, hãy đặt chỗ ở và vé sớm, chọn loại cho đổi, huỷ; xuất phát lệch giờ cao điểm, ví dụ đi sáng sớm ngày đầu kỳ nghỉ hoặc ngay tối hôm trước; tránh đi về đúng ngày cuối kỳ nghỉ; và chọn điểm đến ít nổi tiếng hơn trong cùng vùng. Người Việt có câu "đi chơi lễ là đi xem người", nói đùa nhưng không sai.
Mùa lễ hội đầu năm: đông theo kiểu khác
Tháng Giêng âm lịch là mùa lễ hội ở nhiều địa phương, nhất là miền Bắc. Nhiều người có thói quen đi lễ đền, chùa đầu năm, và một số khu lễ hội lớn đón lượng khách rất đông vào các ngày mở hội và cuối tuần. Kiểu đông này khác mùa hè: không phải bãi biển, khách sạn kín, mà là đường vào khu lễ hội tắc, bãi gửi xe quá tải, hàng người chờ lên cáp treo hay xuống đò dài hàng giờ.
Nếu muốn đi xem lễ hội mà không chen chúc, chọn ngày thường giữa tuần, đi thật sớm buổi sáng, và hỏi trước lịch các nghi lễ chính để chọn ngày có hoạt động mình quan tâm. Ăn mặc kín đáo, lịch sự khi vào đền chùa; giữ đồ đạc cẩn thận vì nơi đông người dễ mất cắp; mua vé dịch vụ ở quầy chính thức, không qua người chèo kéo.
Với người không quan tâm lễ hội, tháng Giêng lại là lúc đi các vùng khác rất vắng sau khi kỳ nghỉ Tết kết thúc. Biển phía Nam, Tây Nguyên mùa khô, miền Trung đầu mùa khô đều đáng cân nhắc.
Đi mùa thấp điểm: được gì và chấp nhận gì
Thấp điểm không chỉ có cái lợi. Ở các thành phố biển, một số nhà hàng, quán bar ven biển đóng cửa vài tuần hoặc vài tháng vào mùa mưa để sửa chữa, nhân viên nghỉ. Các tuyến tàu ra đảo, xe đưa đón du lịch chạy thưa chuyến hơn. Homestay vùng núi có thể nghỉ đón khách trong những tuần rét sâu hay mưa lớn. Các tour theo đoàn có khi không đủ người để khởi hành.
Đổi lại, bạn có phòng đẹp với giá mềm, không phải xếp hàng ở điểm tham quan, người làm dịch vụ có thời gian trò chuyện, chỉ chỗ ăn ngon và kể chuyện địa phương. Với người nước ngoài sống ở Việt Nam, những chuyến đi thấp điểm thường là lúc hiểu được nhịp sống thật của một nơi, khi nó không phải gồng mình phục vụ đám đông.
Trước khi đi thấp điểm, nên gọi hỏi chỗ ở xem quanh đó còn quán ăn, dịch vụ nào mở cửa, phương tiện đi lại có chạy bình thường không. Một cuộc gọi ngắn tránh được cảnh tới nơi mới thấy cả con phố đóng cửa.
Lên kế hoạch cả năm khi sống và làm việc ở Việt Nam
Người nước ngoài và Việt kiều làm việc dài hạn ở Việt Nam có lợi thế: có thể chủ động dùng ngày phép lệch khỏi lịch lễ của số đông. Cách nhiều người áp dụng là giữ các kỳ nghỉ lễ chính thức cho việc ở nhà, nghỉ ngơi hoặc đi gần, còn chuyến đi dài thì xin nghỉ phép vào những tuần thấp điểm. Thành phố lớn vào những ngày lễ cũng vắng hơn hẳn vì người lao động về quê, đường thông thoáng, đó cũng là một kiểu nghỉ dễ chịu.
Lịch Tết Nguyên đán là mốc đầu tiên cần đánh dấu mỗi năm, vì nó ảnh hưởng tới mọi thứ trong vài tuần trước và sau: giao hàng chậm, thủ tục hành chính dồn, nhân viên xin nghỉ về quê sớm, dịch vụ sửa chữa, giúp việc nghỉ dài. Ai cần làm giấy tờ, sửa nhà, chuyển nhà nên làm xong trước khoảng hai tuần trước Tết.
Ngoài ra, hãy theo dõi thông báo chính thức về lịch nghỉ lễ của năm, thường được đưa tin trước vài tháng, để biết kỳ nghỉ có được hoán đổi kéo dài hay không. Đặt vé, đặt phòng cho kỳ nghỉ lễ dài càng sớm càng có nhiều lựa chọn.
Câu hỏi thường gặp
Một năm ở Việt Nam có bao nhiêu ngày nghỉ lễ chính thức?
Theo Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động có 11 ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương mỗi năm, chưa kể nghỉ bù khi lễ trùng cuối tuần. Người lao động nước ngoài được thêm hai ngày theo lễ của nước họ. Quy định có thể được sửa đổi, nên kiểm tra thông báo chính thức của năm đang xét.
Tết Nguyên đán thực tế được nghỉ bao lâu?
Luật quy định năm ngày, nhưng nhờ hoán đổi ngày làm việc và cộng cuối tuần, công chức, viên chức thường nghỉ liền bảy đến chín ngày. Doanh nghiệp tư nhân có thể nghỉ ngắn hoặc dài hơn tuỳ chính sách. Học sinh thường nghỉ dài hơn, theo quyết định của từng tỉnh, thành.
Đi du lịch dịp Tết có nên không?
Có thể, nếu chấp nhận vé khó mua, giá cao và nhiều quán xá đóng cửa vài ngày đầu năm. Từ khoảng mùng 3, mùng 4 trở đi, các điểm du lịch đông dần vì người dân đi chơi Tết. Người muốn trải nghiệm Tết thật thì nên ở lại một thành phố hay về quê cùng gia đình người Việt hơn là di chuyển nhiều.
Tháng nào đi du lịch trong nước vắng và rẻ nhất?
Khó nói một tháng cho cả nước, nhưng khoảng sau rằm tháng Giêng đến trước kỳ 30/4, giữa tháng 5 và khoảng tháng 9 đến tháng 11 thường vắng hơn. Mỗi vùng có mùa thấp điểm riêng theo thời tiết: miền Trung vắng vào mùa mưa, Phú Quốc vắng vào mùa gió tây nam.
Người nước ngoài làm việc ở Việt Nam có được nghỉ Tết của nước mình không?
Theo Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam được nghỉ thêm một ngày Tết cổ truyền dân tộc và một ngày Quốc khánh của nước họ. Cách sắp xếp cụ thể thường được thoả thuận trong hợp đồng hoặc nội quy công ty.
Đặt phòng cho kỳ nghỉ 30/4 – 1/5 nên đặt trước bao lâu?
Không có mốc cố định, nhưng càng sớm càng nhiều lựa chọn, nhất là ở các thành phố biển và Đà Lạt. Nhiều gia đình đặt ngay khi lịch nghỉ chính thức được công bố. Nên chọn loại phòng cho huỷ miễn phí để còn đổi kế hoạch nếu cần.